Kiến trúc là nghệ thuật của ánh sáng
Kiến trúc là nghệ thuật của ánh sáng
Khi nhớ lại một công trình đã từng đến, ta thường không nhớ chính xác kích thước hay bản vẽ mặt bằng. Thứ còn lại là cảm giác: một hành lang mát và tối dẫn ra khoảng sân sáng, một căn phòng có nắng chiều đổ nghiêng, hay một bức tường bê tông lạnh nhưng gây ấn tượng mạnh. Nhiều kiến trúc sư cho rằng vật liệu chính của họ không phải là bê tông hay gạch, mà là ánh sáng.
Ánh sáng định hình không gian
Cùng một căn phòng, nhưng nếu thay đổi vị trí cửa sổ, cảm giác sẽ hoàn toàn khác. Ánh sáng từ trên cao tạo cảm giác trang nghiêm và thoáng đãng, ánh sáng xiên từ bên hông làm nổi bật chất liệu và khối, ánh sáng dịu qua lớp che mang lại sự riêng tư. Ngay từ thời La Mã cổ đại, đền Pantheon đã dùng một lỗ tròn mở trên đỉnh vòm làm nguồn sáng duy nhất. Vệt nắng di chuyển trên tường theo giờ trong ngày biến không gian bên trong thành một chiếc đồng hồ mặt trời khổng lồ.
Ở thế kỷ XX, kiến trúc sư Nhật Bản Tadao Ando tạo nên Nhà thờ Ánh sáng ở Osaka (hoàn thành năm 1989) chỉ với bê tông trần và một khe hở hình chữ thập khoét trên bức tường phía trước. Khi nắng xuyên qua khe hở ấy, cây thánh giá bằng ánh sáng hiện lên trong không gian tối giản. Công trình nhỏ nhưng nổi tiếng nhờ cho thấy chỉ cần ít vật liệu và một ý tưởng sáng rõ về ánh sáng, kiến trúc vẫn tạo được xúc cảm sâu sắc.
Vật liệu có “tính cách”
Mỗi vật liệu mang lại một cảm giác khác nhau. Gỗ ấm áp và gần gũi, đá cho cảm giác vững chãi và lâu dài, kính tạo sự trong suốt và kết nối với bên ngoài, bê tông thô đem lại vẻ mạnh mẽ và nguyên bản. Cách vật liệu già đi theo thời gian cũng là một phần của thiết kế: gỗ đổi màu, rêu bám trên đá, đồng chuyển sang xanh lục. Kiến trúc sư giỏi không chỉ chọn vật liệu cho ngày hoàn thành, mà còn hình dung công trình sẽ trông ra sao sau hai mươi hay năm mươi năm.
Từ cảm xúc đến sức khỏe
Ánh sáng tự nhiên không chỉ đẹp mà còn tốt cho con người. Các nghiên cứu về môi trường làm việc và học tập thường cho thấy không gian nhiều ánh sáng tự nhiên và tầm nhìn ra cây xanh giúp cải thiện tâm trạng và sự tập trung. Vì thế, thiết kế bệnh viện, trường học và văn phòng ngày nay ngày càng chú ý đến giếng trời, cửa sổ lớn và sân vườn, thay vì những hành lang kín và đèn điện.
Kết luận
Kiến trúc cuối cùng là nghệ thuật tạo ra trải nghiệm. Hình khối và công năng quan trọng, nhưng điều khiến một công trình ở lại trong lòng người dùng là cách nó chạm vào các giác quan: ánh sáng mà ta thấy, chất liệu mà ta chạm vào, và không gian mà ta cảm nhận khi bước qua. Một kiến trúc sư biết “vẽ bằng ánh sáng” sẽ tạo nên những nơi không chỉ để ở, mà còn để cảm nhận.